Kserostomia – suchość w ustach

Ślina pełni niezwykle ważną rolę w organizmie człowieka. To ona stanowi pierwszą linię obrony jamy ustnej przed bakteriami, wirusami i grzybami. Odpowiada nie tylko za nawilżanie błon śluzowych, ale również za oczyszczanie zębów, neutralizowanie kwasów i ochronę szkliwa przed próchnicą. Problem pojawia się wtedy, gdy ślinianki nie produkują odpowiedniej ilości śliny i rozwija się kserostomia, czyli przewlekła suchość w ustach. Wbrew pozorom nie jest to jedynie chwilowy dyskomfort związany np. z odwodnieniem. Kserostomia może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i znacząco pogarszać komfort codziennego funkcjonowania. U wielu pacjentów problem wpływa na mowę, jedzenie, smak potraw, a nawet jakość snu.

Kserostomia – objawy

Suchość w ustach zwykle dość łatwo zauważyć, choć pierwsze objawy bywają bagatelizowane. Pacjenci często opisują uczucie „lepkości” w jamie ustnej, trudności z przełykaniem lub konieczność częstego popijania wody, szczególnie w nocy. Zmniejszona ilość śliny prowadzi do szeregu nieprzyjemnych dolegliwości. Błony śluzowe jamy ustnej powinny być stale nawilżone, dlatego niedobór śliny powoduje ich przesuszenie, pękanie i zwiększoną podatność na podrażnienia. Z czasem mogą pojawiać się bolesne owrzodzenia oraz pieczenie języka.

Nieleczona kserostomia bardzo negatywnie wpływa również na stan uzębienia. Ślina pełni funkcję naturalnego mechanizmu oczyszczającego. Jej zadaniem jest wypłukiwanie resztek pokarmowych i ograniczanie namnażania bakterii. Gdy jej brakuje, szybciej tworzy się płytka nazębna, kamień oraz próchnica. U pacjentów z przewlekłą suchością w ustach częściej obserwuje się także stany zapalne dziąseł i nadwrażliwość zębów.

Brak odpowiedniej ilości śliny może skutkować również:

• nieprzyjemnym zapachem z ust,
• trudnościami z mówieniem,
• problemami z noszeniem protez,
• zaburzeniami odczuwania smaku,
• uczuciem pieczenia gardła i języka.

Czasem kserostomia prowadzi także do zakażeń grzybiczych jamy ustnej, szczególnie wywoływanych przez Candida albicans. Dzieje się tak dlatego, że ślina stanowi naturalną ochronę przed rozwojem drobnoustrojów.

Przyczyny kserostomii

Najczęstszym powodem wystąpienia kserostomii jest zaburzenie pracy ślinianek. Może do niego dojść m.in. w przebiegu zapalenia ślinianek wywoływanego przez bakterie – najczęściej gronkowce i paciorkowce lub przez infekcje wirusowe. Na funkcjonowanie ślinianek wpływają również inne schorzenia w obrębie górnych dróg oddechowych, takie jak przewlekłe zapalenie zatok czy alergiczny nieżyt nosa. Oddychanie przez usta dodatkowo nasila wysuszanie błon śluzowych.

Utrzymująca się przez dłuższy czas suchość w ustach może być także objawem chorób ogólnoustrojowych. Bardzo często występuje u osób cierpiących na:

• cukrzycę,
• choroby tarczycy,
• zaburzenia hormonalne,
• choroby autoimmunologiczne,
• zaburzenia neurologiczne.

Nie bez znaczenia pozostaje również stres. Silne napięcie emocjonalne i przewlekły stres mogą wpływać na pracę układu nerwowego oraz ograniczać wydzielanie śliny. W praktyce wielu pacjentów zauważa nasilenie objawów właśnie w okresach przemęczenia i obciążenia psychicznego.

Do kserostomii bardzo często prowadzą także leki. Szczególnie dotyczy to:

• leków przeciwhistaminowych,
• antydepresantów,
• leków uspokajających,
• preparatów stosowanych przy nadciśnieniu,
• niektórych leków przeciwbólowych.

Warto pamiętać, że przewlekła suchość w ustach nigdy nie powinna być ignorowana, zwłaszcza jeśli utrzymuje się przez wiele tygodni.

Jak leczyć kserostomię?

Suchość w ustach należy koniecznie skonsultować w gabinecie stomatologicznym. Lekarz na podstawie wywiadu medycznego i badania jamy ustnej oceni możliwe przyczyny problemu oraz stopień zaawansowania zmian. W celu potwierdzenia diagnozy często wykonuje się badanie sialometrii, które pozwala ocenić ilość i tempo wydzielania śliny przez ślinianki. W niektórych przypadkach konieczna może być także dodatkowa diagnostyka ogólnomedyczna. W leczeniu kserostomii kluczowe znaczenie ma ustalenie przyczyny problemu. Terapia zwykle przebiega dwutorowo:

• przyczynowo – poprzez leczenie choroby wywołującej zaburzenia wydzielania śliny,
• objawowo – poprzez łagodzenie dolegliwości.

W łagodzeniu objawów stosuje się m.in. preparaty sztucznej śliny, specjalne żele nawilżające, płukanki oraz preparaty stymulujące wydzielanie śliny. Pacjentom zaleca się także:

• częste picie wody,
• unikanie alkoholu i papierosów,
• ograniczenie kofeiny,
• stosowanie delikatnych past bez alkoholu i silnych detergentów,
• dbanie o dokładną higienę jamy ustnej.

W wielu przypadkach odpowiednio szybkie wdrożenie leczenia pozwala uniknąć poważnych komplikacji stomatologicznych.

Dlaczego nie warto bagatelizować suchości w ustach?

Wiele osób traktuje suchość w ustach jako drobną niedogodność. Tymczasem przewlekła kserostomia może prowadzić do szybkiego pogorszenia stanu jamy ustnej i znacząco zwiększać ryzyko próchnicy, stanów zapalnych oraz infekcji. Co ważne, czasami jest ona pierwszym sygnałem rozwijającej się choroby ogólnoustrojowej. Dlatego utrzymujące się objawy zawsze warto skonsultować ze specjalistą.

Kiedy zgłosić się do dentysty?

Do stomatologa warto zgłosić się jak najszybciej, jeśli:

• suchość w ustach utrzymuje się przez dłuższy czas,
• pojawia się pieczenie języka lub błon śluzowych,
• występują trudności z przełykaniem,
• częściej pojawia się próchnica lub nieprzyjemny zapach z ust,
• odczuwamy dyskomfort podczas mówienia lub jedzenia.

Im wcześniej zostanie ustalona przyczyna problemu, tym łatwiej uniknąć powikłań. Jak tylko zauważycie u siebie suchość w ustach, nie zwlekajcie i udajcie się do gabinetu dentystycznego po poradę. Nieleczona kserostomia może zasiać spore spustoszenie w jamie ustnej, a późniejsze leczenie bywa długotrwałe i wymagające.